UPSC
आपण दररोज श्वास घेत आहोत विषारी हवेत, पिऊ शकत नाही शुद्ध पाणी, आणि माती ठिसूळ होत आहे — पण कोणी चिंता करत नाहीच!
मित्रांनो, सकाळी जेव्हा मुंबईच्या लोकल ट्रेनमध्ये बसताना वा खडकवसला हरवण्यासाठी धावताना तुमचे डोळे दुखायला सुरुवात करतात, तेव्हा कधी विचार केला आहे का की ही माती, हा पाणी आणि ही हवा कसे खराब झाली? एक सामान्य माणूस म्हणून आम्ही दिवसभर प्रदूषणाशी संघर्ष करतो. पण प्रदूषण (Pollution) असे काय आहे? ते कसे होते? आणि सर्वात महत्त्वाचे — आपल्याला याचा फटका कसा लागतो? …
Read more
UPSC
आपला ग्रह का तापत आहे? जागतिक तापमानवाढीचे रहस्य आणि त्याचे नुकसान
गेल्या महिन्यात मुंबईच्या लोकल ट्रेनमध्ये बसून जाताना मला एक मजेशीर गोष्ट लक्षात आली. एका बुजुर्ग महिलेने म्हटले: "बाबा, आज इतकी गरमी कधीच नव्हती. आमच्या काळात मार्चमध्ये चादर डोळ्यांवर घालून ट्रेनमध्ये सोत असू शकत होऊ. आता तर मे-जूनमधीच पंखेचा खरेदी सूचीत आहे!" हे एक सामान्य मराणीची टिप्पणी होती, पण खरे सांगायचं तर, यामागे एक महाकाय वैज्ञानिक कथा आ…
Read more
UPSC
पठार आणि मैदान: भारताचे दोन चेहरे का अलग?
मित्रांनो, एक गोष्ट विचारायला मन होते — तुम्हाला कधी लक्षात आले का की भारताच्या नकाशावर काही जागा समुद्रसपाटीपासून हजारो फूट वर आहेत, तर काही जागा पूर्णपणे सपाट आहेत? आणि या दोन्ही जागांचे माणसे, पाणी, शेतं, सगळं इतकं वेगळं का असते? हे प्रश्न साधारण नाहीये. कारण भारताचा संपूर्ण इतिहास, अर्थव्यवस्था आणि राजकीय शक्ती या पठारांना आणि मैदानांना समजल्याशिवाय अधू…
Read more
UPSC
भारतीय खनिज संपत्ती आणि ऊर्जा साधने — आपल्या देशाचा खजिना कोठे आहे?
मित्रांनो, एक प्रश्न विचारू या — जेव्हा तुम्ही तुमच्या घरातील बिजीचा बिल भरता, तेव्हा तुम्हाला कधी विचार आले का की ही वीज कोठून आली? किंवा तुमचा स्मार्टफोन, जेवढ्या धातूचा बनलेला आहे, तो धातू भारतातून निघतो का? खरं सांगायचं तर, भारत हे एक अतिशय समृद्ध खनिज संपत्तीचे देश आहे. पण आपल्या बहुतांशांना याबद्दल खरोखरचं माहिती नाही. आज आपण या विषयावर विस्तारपूर्वक बो…
Read more
UPSC
भारतातील मातीचे प्रकार अलग-अलग आहेत का? शेतकरी कोणती माती निवडावी?
विदर्भातील माझ्या एका रिश्तेदारांचा शेतकरी आहे. तीस वर्षांपूर्वी जेव्हा तो शेती सुरू केली, तेव्हा त्याला माती किंवा पाणी अधिक महत्त्वाचा असल्याचे कोणीही सांगितले नव्हते. पण गेल्या दशकात जेव्हा त्याने वेगवेगळ्या भागातील शेतात काम केले, तेव्हा तो समजला कि तीच माती सर्वत्र सारखी नसते. कोणती माती कोणत्या पिकाला योग्य, कोणती अधिक उपजाऊ आहे — हा ज्ञान तर त्याचा आयु…
Read more
UPSC
सरकारचे पैसे चोरी होतात, पण कोण पकडतो? महालेखापरीक्षकाची रोचक गोष्ट
मित्रांनो, एक प्रश्न विचारतो तुम्हाला. आमच्या कल्याणच्या नगरपालिकेने गेल्या वर्षी 50 लाख रुपये एका रस्त्यावर खर्च केले. पण तो रस्ता अजूनही खराब आहे. असे का होतं? पैसे कुठे गेले? आणि हे सारं कोण तपासतो? तुम्ही असा विचार करत असल्यास, तर तुम्ही बरोबर विचार करत आहात. आणि या प्रश्नाचं उत्तर देणारं संस्था म्हणजे महालेखापरीक्षक (Comptroller and Auditor General — …
Read more
UPSC
आणीबाणी तरतुदी — कलम ३५२, ३५६, ३६० आणि भारतीय लोकतंत्राचे संरक्षण
मित्रांनो, एक गोष्ट विचार करा — जर राष्ट्रीय सुरक्षा धोक्यात आली तर? जर देशाच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण झाला तर? तेव्हा राज्य काय करेल? या प्रश्नाचे उत्तर आपल्या संविधानामध्ये लपलेले आहे — आणीबाणी तरतुदी (इमर्जन्सी प्रोव्हिजन्स) नावाच्या एक शक्तिशाली उपकरणामध्ये. आज आपण बोलणार आहोत त्या तीन कलमांबद्दल (कलम ३५२, ३५६, ३६०), ज्या संविधानाचे सर्वात विवादास्पद…
Read more
UPSC
ब्रिटिशांनी भारतात कोणते नियम बदलले? इतिहास आणि त्यांचे परिणाम
मित्रांनो, आज मी तुम्हाला एक रोचक विषय सांगायला जात आहे. २०० वर्षांपूर्वी जेव्हा ब्रिटिशांनी भारतावर राज्य केले, तेव्हा त्यांनी फक्त सैन्य आणि व्यापार केलेच नाही, तर आमच्या समाज, शिक्षा, कायद्यांमध्ये गहरे बदल केले. आज आपल्या न्यायालयांमध्ये जी प्रक्रिया चलते, त्यामधील बहुतेक गोष्टी त्या काळातून आली आहेत! पण हे एकटीच नाही. ब्रिटिशांना विरोध केला गेला. समाजस…
Read more
.png)
.png)
.png)
.gif)
Social Plugin