UPSC
आणीबाणी तरतुदी — कलम ३५२, ३५६, ३६० आणि भारतीय लोकतंत्राचे संरक्षण
मित्रांनो, एक गोष्ट विचार करा — जर राष्ट्रीय सुरक्षा धोक्यात आली तर? जर देशाच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण झाला तर? तेव्हा राज्य काय करेल? या प्रश्नाचे उत्तर आपल्या संविधानामध्ये लपलेले आहे — आणीबाणी तरतुदी (इमर्जन्सी प्रोव्हिजन्स) नावाच्या एक शक्तिशाली उपकरणामध्ये. आज आपण बोलणार आहोत त्या तीन कलमांबद्दल (कलम ३५२, ३५६, ३६०), ज्या संविधानाचे सर्वात विवादास्पद…
Read more
राज्यघटना दुरुस्ती — कसे बदलते आहे आपला संविधान?
मित्रांनो, एक प्रश्न विचारायला इच्छा आहे — तुम्हाला वाटते का की आपला राज्यघटना (संविधान) अमरीच आहे? की तो जिवंत दस्तऐवज आहे, जो वेळोवेळी बदलतो? मी आता कोणीतरी दोन वर्षांपूर्वी एक वृद्ध व्यक्तीला मुंबई लोकलमध्ये ऐकतो होतो. तो म्हणायचा, "अरे, आमच्या दिवसात राज्यघटना एकदा लिहिली गेली आणि ते इथेच संपले. पण आजकाल हो हो, दुरुस्ती (संशोधन) झाली, ती झाली." त…
Read more
संविधानाची मूलभूत कर्तव्ये आणि मार्गदर्शक तत्त्वे — नागरिकाचा वास्तविक परिचय
मित्रांनो, आपल्या संविधानात एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे जो बहुतेक लोकांना बरोबर समजलेला नसतो. हक्क (Rights) तर सगळे जाणतात — "मला बोलण्याचा अधिकार आहे", "मी धर्म मानू शकतो" — पण कर्तव्ये (Duties) आणि मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles) काय ते कितीजणांना खरंच माहित आहे? खरं सांगायचं तर, एक विद्यार्थी मला म्हणाला की "सर, हक्क हवे…
Read more
राज्यघटनेतील महत्त्वाचे कलम — नागरिकांचे हक्क आणि राज्याची जबाबदारी
मित्रांनो, एक छोटीशी गोष्ट विचारा — तुम्हाला कधी वाटलं आहे का की तुमच्या पासपोर्टला, नोकरीला, शिक्षणाला कोणतीही कायदेशीर रक्षा आहे? किंवा तुम्हाला हेच माहीत आहे की हा सर्वकाही आमच्या राज्यघटनेतून आला आहे? माझं नाव दत्तात्रय दगाळे आहे. कल्याणातून. अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र हे माझं प्रेम आहेत. आणि मला वाटते की राज्यघटना — भारतीय संविधान (Constitution ) — हे स…
Read more
न्यायपालिका का महत्त्वाची आहे — सर्वोच्च न्यायालय आणि रिट्स समजून घेणे
मित्रांनो, कल्याणात बसून जेव्हा मी अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र पढवतो, तेव्हा विद्यार्थ्यांना एक गोष्ट सर्वदा गोंधळात पडते — "सर अगर संसद कायदे बनवते , तर न्यायपालिका काय करते?" हा प्रश्न साधा दिसतो, पण त्याचे उत्तर तुमचे संपूर्ण जीवन बदलू शकते. गेल्या दहा वर्षांत, भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) ज्या निर्णय घेतले आहेत, त्यांनी सामान्य म…
Read more
कल्याणातील रिक्षावाल्याच्या मुलाला भारतीय शासन कसा समजेल — राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान
मित्रांनो, कल्याणच्या एका गल्लीत एक रिक्षावाला आहे — नाव आहे राज. त्याचा मुलगा आता दहावीत आहे. गेल्या आठवड्यात तो घरी आला आणि विचारलं, "बाबा, हिंदुस्तानचे राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान यांचा फरक काय आहे? दोघेही तर मुख्य आहेत ना?" राज काय सांगावा हे समजला नाही. खरं सांगायचं तर, मी देखील पहिल्यांदा या प्रश्नाचे उत्तर सोप्या भाषेत शोधत होतो. पाठ्यपुस्तकांनी …
Read more
भारतीय संसद — देशाची सर्वोच्च शक्ती कशी काम करते?
मित्रांनो, एक मजेशीर गोष्ट विचारून पाहूया — जर तुमच्या घरातील सर्व सदस्यांना काही महत्त्वाचा निर्णय घेायचा असेल, तर तुम्ही सर्वांचे मत ऐकता, चर्चा करता, आणि नंतर मतांचे गणन करून ठरविता, नाही का? भारताच्या संसदीय व्यवस्थेमध्ये काहीसे असेच चालते! आमच्या संपूर्ण देशाच्या गरजांसाठी, कायदे बनवण्यासाठी आणि महत्त्वाचे निर्णय घेण्यासाठी संसद हेच मुख्य मंच आहे. पण संसद…
Read more
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
Social Plugin