UPSC
आपल्या आजोबांचे डोळे आपल्यात का आहेत? अनुवंशिकता आणि डीएनए म्हणजे काय?
नवरात्रीच्या दिवसांत कल्याणच्या एका गावात बैठलो होतो. तेथे एक शेतकरी, नामदेव काका, त्यांचे नाती नीरजला सांगत होते — "बेटा, तू खरोखर माझ्यासारखाच दिसतोस. माझे आजोबा, त्यांचे वडील, त्यांचे वडील... सगळे अशाच डोळ्यांचे होते." नीरज हसत होता. पण तर्कशास्त्रातून वचपण पासून तर्क करणारा हा लहान मुलगा विचारला, "काका, हे कसे होऊ शकते? डीएनए म्हणजे काय? …
Read more
कोल्हापूरातील शेतकऱ्याच्या शरीरातून समजून घेऊ या रोग आणि प्रतिकारशक्तीचा खेळ
गणेश नाव आहे. कोल्हापूरच्या बाहेरी गावात राहतो. दहा एकरात शेती करतो — उंच, कापूस, हरभरा. गोवर्धन शर्मा नाव लागले असून पण सर्व त्याला गणुराव म्हणतात. तिस वर्षाचा आहे, मजबूत हाताचा माणूस. पण गेल्या दोन महिन्यांपासून बारीक गोष्ट दिसतेय. कल्याण काल त्याला तापाने धरलं. डोके मोठं करत होतं. खोकला आला. शरीर वेदनांसारखे होतं . पत्नी घरचीसोबत गावातील वैद्यकजडीकडे गेला. …
Read more
तुमच्या घरातील लाईट बल्ब आणि फ्रिज एक लपलेला जादू करतात, जे तुम्हाला कधीच कळत नाही
मित्रांनो, एक प्रश्न विचारायला हवा — तुमच्या घरात असलेल्या रिमोट कंट्रोलर की, स्मार्टफोनचा चार्जर, किंवा रसोई घरातील इलेक्ट्रिक अडचणी, हे सगळे काम कसे करतात? मी तुम्हाला खरं सांगायचं तर, तुमच्या रोज दिवसातून अगणित वेळा विद्युत आणि चुंबकत्व तुमच्या जीवनाला चालना देत आहेत, पण तुम्ही कधीच लक्ष दिलेच नाही! मला आठवतं, कल्याणच्या एका गावातील शेतकरी महोदय मला म्हणाल…
Read more
न्यूटनचे नियम आणि गुरुत्वाकर्षण — मुंबई लोकलमधून कसे समजायचे?
आता सुनिसर्ग करा, बसून घ्या. मुंबई लोकलमध्ये सकाळी चढताना तुम्हाला काय होते? ट्रेन अचानक रोखली तर तुम्ही पुढे पडता. ट्रेन तेजीने हालली तर पिछाड़ी झुकता. हे सगळे गोष्टी न्यूटनच्या नियमांमुळेच होतात. कोणत्या नियमांचा बोलतोय? चला, एक-एक करून समजून घेऊया. आधी एक प्रश्न — तुम्हाला काय मात्र घोंघावून आहे? का हे सगळे होते? कारण इस्साक न्यूटन या इंग्रज शास्त्रज्ञान…
Read more
विदर्भाच्या शेतकऱ्याच्या शरीरात पेशी: जीवनाचा सर्वात लहान कारखाना
मित्रांनो, एक गोष्ट विचारा—जर मी तुम्हाला सांगितलं की तुमच्या शरीरात सुमारे 37 ट्रिलियन पेशी (सेल्स) आहेत, तर काय वाटेल? असंभव वाटेल, नाही का? पण हे खरंच सत्य आहे. आणि आश्चर्यकरक म्हणजे, या प्रत्येक पेशीचा हेतू, काम आणि जीवनकाल वेगळा आहे. मला वाटते की पेशी समजणे हे वास्तविक जीवनातल्या एखाद्या शेतकऱ्याच्या शेतीच्या संघटनेसारखे आहे. जसे एक शेत यशस्वी होण्यासाठी…
Read more
मेंदू आणि हृदय — शरीरातील दोन राजा, पण कोण ज्यादा महत्त्वाचा?
मित्रांनो, एक मजेशीर गोष्ट विचार करा. विदर्भातील एका शेतकऱ्याचे दिवस सकाळी सूर्योदयासोबत सुरू होते. शेतात काम करताना त्याचे हृदय वेगाने धडधडते, घाम वाहते. संध्याकाळी घरी आल्यावर तो आपल्या मुलाचे गणित शिकवतो — त्या वेळी त्याचा मेंदू सज्ज असतो. पण हा दोन्ही काम एकसंध कसे चालतात? कोण त्याला दिशा देतो? खरं सांगायचं तर, आपल्या शरीरातील दोन प्रमुख अवयव आहेत जे आपल्…
Read more
कल्याणच्या हवामानशास्त्र विद्यार्थीच्या नजरेतून: वातावरणाची रचना कशी?
मित्रा, एक छोटासा प्रश्न विचार करा. कल्याणच्या एका सकाळी तू घरातून बाहेर आलास. आकाश निळा दिसत आहे. सूर्य तापत आहे. हवा आहे. पण हा वातावरण खरंच काय आहे? तिची रचना कसी आहे ? आणि सर्वात मजेशीर गोष्ट म्हणजे, तू या क्षणी जो श्वास घेतोस, तो काय-काय मिश्रणाचा आहे? आता पाहूया. भौतिकशास्त्राचे दृष्टिकोन अगदी वेगळा आहे. हा ब्लॉग आमच्या माथ्यावर असलेल्या या अदृश्य कंबलाब…
Read more
.png)
.png)
.png)
.png)
.gif)
Social Plugin