UPSC
आपण दररोज श्वास घेत आहोत विषारी हवेत, पिऊ शकत नाही शुद्ध पाणी, आणि माती ठिसूळ होत आहे — पण कोणी चिंता करत नाहीच!
मित्रांनो, सकाळी जेव्हा मुंबईच्या लोकल ट्रेनमध्ये बसताना वा खडकवसला हरवण्यासाठी धावताना तुमचे डोळे दुखायला सुरुवात करतात, तेव्हा कधी विचार केला आहे का की ही माती, हा पाणी आणि ही हवा कसे खराब झाली? एक सामान्य माणूस म्हणून आम्ही दिवसभर प्रदूषणाशी संघर्ष करतो. पण प्रदूषण (Pollution) असे काय आहे? ते कसे होते? आणि सर्वात महत्त्वाचे — आपल्याला याचा फटका कसा लागतो? …
Read more
जैवविविधता – आपल्या पृथ्वीचा सबसे मोठा खजिना
मित्रांनो, एक छोटासा प्रश्न विचारा — तुमच्या घरातील बागेत किती प्रकारचे पक्षी आहेत? किती प्रकारची वनस्पती? किती कीटक? जर तुम्ही नक्की गिनलेले नसेल तर चिंता नको. कारण जैवविविधता (बायोडाइव्हर्सिटी) हा संपूर्ण खेळच असा आहे — छोट्या-छोट्या गोष्टींची, विविध प्रकारच्या प्राण्यांची, वनस्पतींची, सूक्ष्मजीवांची असंख्य संपत्ती. खरं सांगायचं तर, आपण जो हवा शोषतो, जो पाण…
Read more
ओझोन थर हरवत आहे का? आपल्या आकाशला काय धोका आहे?
मित्रांनो, एक सोपा प्रश्न विचारायचा आहे: तुमचे स्मार्टफोन, रेफ्रिजरेटर, AC — या सर्व गोष्टीचा आकाशच्या एका अदृश्य आवरणाशी संबंध आहे का ? होय, आहे! त्या आवरणाला ओझोन थर (Ozone Layer) म्हणतात. आणि हा थर हरवत आहे. मला वाटते की बर्याच लोकांना असे वाटते की ओझोन हा फक्त रसायनशास्त्रातील एक सूत्र आहे. पण खरं सांगायचं तर, ते तुमच्या जिवनाचा सबसे महत्त्वाचा संरक्षक आह…
Read more
हरितगृह परिणाम आणि हवामान बदल — दोनचे संबंध खरोखर काय आहे?
मित्रांनो, गरम उन्हाळ्यात जेव्हा तुमचं घर खिडकी बंद करून सूर्याच्या नीचेत बसवतात, तेव्हा त्या घरातल्या तापमानात कसा फरक पडतो? बाहेर ३५ अंश असेल तर घरात ४५—५० अंश होऊ शकतं. कधी विचार केला काय की हवामानदेखील अशाच तत्त्वावर काम करतंय? खरं सांगायचं तर, आमच्या पृथ्वीचं भोवती एक अदृश्य "हरितगृह" तयार झाली आहे, आणि त्याचच कारणे आज जगभर हवामान बदलत आहे. कल्…
Read more
UPSC
आपला ग्रह का तापत आहे? जागतिक तापमानवाढीचे रहस्य आणि त्याचे नुकसान
गेल्या महिन्यात मुंबईच्या लोकल ट्रेनमध्ये बसून जाताना मला एक मजेशीर गोष्ट लक्षात आली. एका बुजुर्ग महिलेने म्हटले: "बाबा, आज इतकी गरमी कधीच नव्हती. आमच्या काळात मार्चमध्ये चादर डोळ्यांवर घालून ट्रेनमध्ये सोत असू शकत होऊ. आता तर मे-जूनमधीच पंखेचा खरेदी सूचीत आहे!" हे एक सामान्य मराणीची टिप्पणी होती, पण खरे सांगायचं तर, यामागे एक महाकाय वैज्ञानिक कथा आ…
Read more
एक छोट्या गावातील शिक्षकाच्या नजरेतून ISRO: भारत अंतराळात कसा पोहोचला?
मित्रांनो, कल्याणातून सुमारे ५० किलोमीटर दूर एक छोटंसं गाव आहे — जिथे मेरे मामा शाळेत विज्ञान शिकवतात. काही दिवस आधी तेथे गेलो तर त्यांनी वर्गातील मुलांना चंद्रयान-३ बद्दल बोलत होते. एक मुलगा विचारत होता, "सर, आपण भारत असून चंद्रावर कसे पोहोचलो?" हा प्रश्न माझ्या लक्षात आला. तर या पोस्टमध्ये मी तुम्हाला सांगतो की भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इसरो) म्ह…
Read more
आपल्या आजोबांचे डोळे आपल्यात का आहेत? अनुवंशिकता आणि डीएनए म्हणजे काय?
नवरात्रीच्या दिवसांत कल्याणच्या एका गावात बैठलो होतो. तेथे एक शेतकरी, नामदेव काका, त्यांचे नाती नीरजला सांगत होते — "बेटा, तू खरोखर माझ्यासारखाच दिसतोस. माझे आजोबा, त्यांचे वडील, त्यांचे वडील... सगळे अशाच डोळ्यांचे होते." नीरज हसत होता. पण तर्कशास्त्रातून वचपण पासून तर्क करणारा हा लहान मुलगा विचारला , "काका, हे कसे होऊ शकते? डीएनए म्हणजे काय? आण…
Read more
.png)
.png)
.png)
.png)
.gif)
Social Plugin