मराठी अर्थशास्त्र

Economics

भारतातील पंचवार्षिक योजना

Dattatray Dagale February 01, 2026

भारतातील पंचवार्षिक योजना: संपूर्ण आढावा (१९५१-२०१७) भारतीय नियोजनाचा संपूर्ण इतिहास: प्रारूपे, कालावधी आणि यश. भारताच्या आर्थिक विकासात 'पंचवार्षिक योजनांचे' (Five Year Plans) योगदान महत्त्वपूर्ण आहे. १५ मार्च १९५० रोजी स्थापन झालेल्या 'योजना आयोगा'मार्फत (Planning Commission) या योजना राबवल्या गेल्या. १९५१ …

Chemistry

आम्ल, आम्लारी आणि क्षार

Dattatray Dagale January 25, 2026

आम्ल, आम्लारी आणि क्षार: ओळख, गुणधर्म आणि उपयोग रसायनशास्त्रातील (Chemistry) मूलभूत संकल्पना. आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेक पदार्थ वापरतो. लिंबू, दही, साबण, टूथपेस्ट या सर्वांमध्ये रासायनिक फरक असतो. हा फरक समजून घेण्यासाठी आपल्याला आम्ल (Acids), आम्लारी (Bases) आणि क्षार (Salts) यांची माहिती असणे आवश्यक आहे. …

Geography

वातावरणाची रचना

Dattatray Dagale January 18, 2026

वातावरणाची रचना (Structure of Atmosphere): थर आणि महत्त्व भूगोल विषयातील एक मूलभूत संकल्पना. मित्रांनो, पृथ्वीभोवती असलेल्या हवेच्या आवरणाला 'वातावरण' (Atmosphere) असे म्हणतात. हे वातावरण गुरुत्वाकर्षण शक्तीमुळे पृथ्वीला चिटकून आहे. वातावरणात विविध वायूंचे मिश्रण असते, ज्यात प्रामुख्याने नायट्रोजन (७८%) आणि ऑक्सिजन …

History

१८५७ चा महाउठाव: कारणे, नायक आणि परिणाम

Dattatray Dagale January 11, 2026

१८५७ चा महाउठाव: कारणे, नायक आणि परिणाम भारताच्या इतिहासातील एक निर्णायक क्षण. मित्रांनो, १८५७ चा उठाव हा ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या शासनाविरुद्ध भारतातील पहिला मोठा सशस्त्र संघर्ष होता. यालाच स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी 'भारताचे पहिले स्वातंत्र्ययुद्ध' असे संबोधले आहे. या उठावाने ब्रिटिश सत्तेचा पाया हादरवून टाकला…

Polity

मूलभूत हक्क

Dattatray Dagale January 04, 2026

मूलभूत हक्क (Fundamental Rights): कलम १२ ते ३५ UPSC, MPSC, आणि CGL परीक्षेसाठी पॉलिटी (Polity) विषयातील सर्वात महत्त्वाचा घटक. मित्रांनो, भारतीय संविधानाच्या भाग ३ (Part III) मध्ये कलम १२ ते ३५ दरम्यान नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांची तरतूद करण्यात आली आहे. या भागाला 'भारताचा मॅग्ना कार्टा' (Magna Carta of India) असे म…

Biology

जीवनसत्त्वे आणि अभावजन्य रोग

Dattatray Dagale December 28, 2025

जीवनसत्त्वे आणि अभावजन्य रोग (Vitamins and Deficiency Diseases) CGL, SSC आणि सर्व स्पर्धा परीक्षांच्या सामान्य विज्ञान (General Science) विषयासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या नोट्स. मित्रांनो, मानवी शरीराच्या योग्य वाढीसाठी आणि निरोगी आरोग्यासाठी 'जीवनसत्त्वे' (Vitamins) अत्यंत आवश्यक असतात. जीवनसत्त्वे आपल्याला ऊर्जा (कॅलरी…

Geography

भारतातील नद्यांची प्रणाली

Dattatray Dagale December 20, 2025

भारतातील नद्यांची प्रणाली (The River Systems of India) UPSC, MPSC आणि CGL भूगोल (Geography) विषयासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या नोट्स. मित्रांनो, भारताला 'नद्यांचा देश' म्हटले जाते. भारतीय संस्कृती आणि अर्थव्यवस्थेत नद्यांचे स्थान अनन्यसाधारण आहे. स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून भारताच्या नदी प्रणालीचा अभ्यास करणे खूप मह…